We dachten altijd dat eierstokken na de overgang inactieve, verschrompelde organen werden. Maar onderzoek bij muizen wijst erop dat ze mogelijk veranderen in een orgaan dat een rol speelt bij ontstekingsprocessen.
Lange tijd dachten wetenschappers dat eierstokken na de menopauze als verschrompelde organen vol littekenweefsel in het lichaam achterbleven. Maar de ontdekking dat eierstokken van oudere muizen worden geïnfiltreerd door afweercellen, suggereert dat het orgaan mogelijk betrokken is bij de wijdverspreide ontstekingen die na de menopauze kunnen optreden.
‘We gingen ervan uit dat het orgaan zijn taak had volbracht na de voortplantingsfase’, zegt bioloog Francesca Duncan van de Northwestern-universiteit in Illinois. ‘Wat we vonden was ontzettend verrassend.’
In maart publiceerden Duncan en haar collega’s een onderzoek – dat nog niet door andere wetenschappers is beoordeeld – waarin ze de eiwitsamenstelling van eierstokken van vrouwen na de menopauze tussen de 50 en 75 jaar onderzochten. Ze verwachtten dat alle eierstokken grotendeels hetzelfde zouden zijn, maar ontdekten juist dat hun ‘moleculaire handtekeningen in de loop van tientallen jaren sterk veranderden. Dat vertelde ons: dit orgaan staat niet stil, het verandert voortdurend.’
Onderzoek bij muizen
Om beter te begrijpen wat er precies gebeurt in het orgaan na de menopauze, bestudeerden Duncan en haar team vervolgens de eierstokken van muizen in meer detail. Ze analyseerden het weefsel en de genactiviteit in de eierstokken van jonge muizen (2 maanden oud), muizen die bijna het einde van hun vruchtbare periode hadden bereikt (18 maanden oud) en muizen die zich niet meer voortplantten (24 maanden oud).
Muizen hebben geen menstruatiecyclus zoals mensen: hun baarmoederslijmvlies wordt opnieuw opgenomen in het lichaam in plaats van afgestoten tijdens een menstruatie. Ook maken ze geen menopauze door zoals mensen dat doen. Wel neemt hun eicelvoorraad met de leeftijd wel af en worden hun cycli onregelmatiger. ‘Wanneer we spreken over de menopauze bij muizen, bedoelen we de leeftijdsgebonden afname van vruchtbaarheid en hormonale functie. Wat dat betreft maken ze absoluut een vergelijkbaar proces door’, zegt Duncan.
Meer afweercellen
Een deel van de resultaten hadden de onderzoekers wel verwacht. Zo verloren oudere eierstokken bijvoorbeeld hun follikels – de structuren waarin eicellen zich ontwikkelen – en vertoonden ze meer littekenvorming. Ook waren genen die betrokken zijn bij voortplanting en de aanmaak van hormonen zoals estradiol, een vorm van oestrogeen, minder actief. Maar het team ontdekte ook dat genen die betrokken zijn bij ontstekingen en afweerreacties juist actiever werden. Daarnaast nam het aantal afweercellen in de eierstokken, waaronder T-cellen en macrofagen, toe met de leeftijd.
Er is meer onderzoek nodig om te achterhalen wat dit betekent voor de afweer en de gezondheid in het algemeen. Duncan vermoedt dat de eierstokken na de menopauze van functie veranderen, in plaats van dat ze simpelweg uitgroeien tot een soort ‘immuun-superkracht’. ‘De eierstokken verliezen als het ware hun reproductieve functie en krijgen eigenschappen die met immuniteit te maken hebben. Maar ik denk niet dat dat per se iets goeds is.’
Chronische ontstekingen
Ouder wordende weefsels krijgen te maken met chronische, lichte ontstekingen. Afweercellen spelen hierin een belangrijke rol. Daarom vermoedt Duncan dat eierstokken na de voortplantingsfase bijdragen aan dit proces door ontstekingssignalen af te geven. ‘Het kan zomaar zijn dat deze verandering na de vruchtbare periode niets betekent. Maar het kan ook dat de eierstokken signalen uitzenden en communiceren met andere delen van het lichaam’, zegt ze.
Duncan benadrukt dat het onderzoek alleen bij muizen is uitgevoerd. Toch vermoedt bioloog Diana Laird van de Universiteit van Californië in San Francisco dat vergelijkbare veranderingen in het afweersysteem ook bij mensen optreden, gezien de overeenkomsten tussen beide soorten op het gebied van voortplanting. ‘Bij beide organismen stopt de cyclus wanneer hun voorraad onrijpe eicellen onder een kritieke grens komt. Ook andere veranderingen, zoals littekenvorming en een toename van zenuwverbindingen, komen bij beide soorten voor’, zegt ze.
Nieuwe vragen
Het is onduidelijk waarom oudere muizen deze verandering in functie hebben ontwikkeld, zegt Duncan. Als hetzelfde proces ook bij mensen voorkomt, kan het vroeger een voordeel zijn geweest om een voorraad afweercellen op te bouwen in een tijd waarin maar weinig mensen oud werden. Maar vandaag de dag kan die verandering misschien bijdragen aan ontstekingen en zelfs auto-immuunziekten.
De bevindingen roepen nieuwe vragen op over het belang van eierstokken na de menopauze. Als ze gezond zijn, worden ze meestal niet verwijderd, omdat ze hormonen zoals androgenen blijven produceren. Die helpen onder meer bij het behouden van botdichtheid en libido. Volgens Laird draagt het onderzoek bij aan groeiend bewijs dat veranderingen in het afweersysteem van de eierstokken mogelijk een rol spelen bij de toegenomen ontstekingen die na de menopauze bijvoorbeeld bijdragen aan reumatoïde artritis. ‘De bevindingen zijn een oproep om gedetailleerd onderzoek te doen naar de cellulaire en moleculaire onderdelen van de eierstok na de voortplantingsfase’, zegt Laird.
Geef een reactie