Onderzoekers hebben een kankersoort ontdekt die van vis op vis wordt overgedragen. De kanker gedraagt zich onder bruine dwergmeervallen als een soort parasiet.
In Lake Memphremagog, op de grens van de Amerikaanse staat Vermont en de Canadese provincie Quebec, hebben onderzoekers bij vissen een overdraagbare vorm van kanker ontdekt. De kankercellen veroorzaken zwarte huidtumoren bij bruine dwergmeervallen (Ameiurus nebulosus) en verspreiden zich van vis naar vis.
In 2012 merkten vissers en biologen op dat er opvallend veel bruine dwergmeervallen met zwarte huidtumoren rondzwommen in Lake Memphremagog. Onderzoek wees uit dat het ging om kwaadaardige huidtumoren. Tussen 2014 en 2017 troffen wetenschappers van de Universiteit van Vermont deze tumoren aan bij 23 tot 37 procent van de onderzochte vissen.
Onlangs publiceerden de onderzoekers hun ontdekkingen in het wetenschappelijk tijdschrift Nature. Dit is het vierde bekende type overdraagbare kanker bij dieren. Tot nu toe kenden wetenschappers zulke overdraagbare kankers alleen bij honden, Tasmaanse duivels en verschillende soorten tweekleppige schelpdieren.
Eén tumor als oorsprong
Normaal gesproken ontstaat kanker vanuit de eigen cellen van een dier. Het DNA van een tumor lijkt daardoor grotendeels op dat van het dier waarin hij groeit. Bij de bruine dwergmeerval ontdekten de onderzoekers iets anders.
Het onderzoeksteam vergeleek het DNA van de tumoren met dat van gezond weefsel van de vissen waarop de tumoren werden gevonden. Het tumor-DNA bleek sterk op elkaar te lijken, maar juist af te wijken van het DNA van de vissen waarop de tumoren groeiden. Dat is een belangrijke aanwijzing voor overdraagbare kanker. Bovendien hadden de tumoren honderdduizenden variaties in hun DNA met elkaar gemeen, die niet in het gezonde weefsel van de vissen voorkwamen.
Dat wijst erop dat alle onderzochte tumoren afstammen van één oorspronkelijke kanker, die ooit in één bruine dwergmeerval ontstond. Cellen uit die tumor verspreidden zich door de populatie en vestigden zich in andere vissen. ‘Het kan generaties hebben geduurd voordat deze huidkanker zich door de populatie verspreidde. Het is niet als een virus, dat zich vaak heel snel verspreidt’, legt visziektenonderzoeker Marc Engelsma van Wageningen Bioveterinary Research uit.
‘Overspringende’ kankercellen
Hoe kankercellen bij een nieuwe vis belanden, weten de onderzoekers nog niet. Opvallend is dat zij de tumoren alleen aantroffen bij geslachtsrijpe meervallen. Mogelijk blijft de kanker eerst lange tijd onzichtbaar, en kan ook het gedrag van de meerval bij de voortplanting de verspreiding bevorderen.
Tijdens het paaien – wanneer vissen hun eitjes afzetten en bevruchten – komen de dieren dicht bij elkaar. Kankercellen kunnen dan mogelijk rechtstreeks van de ene naar de andere vis overspringen. Losgeraakte tumorcellen kunnen ook door het water zweven en via de huid, mond of kieuwen bij een nieuwe vis binnendringen. Doordat bruine dwergmeervallen dicht bij de bodem leven, kunnen ze daar bovendien in aanraking komen met achtergebleven losgeraakte tumorcellen.
Gevolgen onzeker
Onderzoekers weten nog niet of de kanker dodelijk is en wat de gevolgen op langere termijn zijn voor de meervalpopulatie. Engelsma legt uit dat de ziekte niet direct tot een afname van het aantal meervallen hoeft te leiden. ‘De kwaadaardige tumoren worden niet waargenomen bij jonge meervallen, maar alleen bij vissen die al geslachtsrijp zijn. Dus als de vissen zich daarvoor minstens één keer hebben kunnen voortplanten, kan de populatie in stand blijven’, zegt hij.
Wat de gevolgen ook blijken te zijn, de ontdekking zet onderzoekers volgens Engelsma op scherp. Mogelijk hebben onderzoekers vergelijkbare gevallen bij andere vissoorten tot nu toe over het hoofd gezien. ‘Tumoren komen vaker voor bij vissen, maar dat betekent lang niet altijd dat de kanker overdraagbaar is. Het is een uitzonderlijk verschijnsel en de bruine dwergmeervallen zullen waarschijnlijk niet de laatste soort zijn waarbij dit gevonden wordt.’
Geef een reactie