Het zal nog enkele maanden duren voordat we precies weten hoeveel mensen zijn overleden als gevolg van de zwaarste hittegolf die Europa ooit heeft getroffen. Onderzoekers kunnen de impact nu al wel schatten door het aantal sterfgevallen te vergelijken met eerdere perioden van extreme hitte.
De zwaarste Europese hittegolf tot nu toe heeft mogelijk tussen de 17.000 en 25.000 mensen het leven gekost. Dat blijkt uit een eerste schatting op basis van eerdere sterftecijfers tijdens perioden van extreme hitte in Europa.
‘Dit zijn voorlopige cijfers’, zegt klimaatwetenschapper Christopher Callahan van de Universiteit van Indiana in de Verenigde Staten. ‘Maar ze laten goed zien hoe belangrijk het is om snel te investeren in maatregelen om ons aan te passen aan extreme hitte, om dit soort gevolgen in de toekomst te voorkomen.’
Twintigduizend doden
Callahans schatting is gebaseerd op een onderzoek dat zijn team vorig jaar publiceerde. ‘We gebruiken gegevens over temperatuur en sterfte in heel Europa en zoeken uit hoe hogere temperaturen samenhangen met hogere sterftecijfers’, legt Callahan uit. ‘Vervolgens gebruiken we die relatie om te schatten wat de impact van een specifieke hittegolf is op de sterfte in een regio zoals Europa.’
Volgens Callahan heeft de hittegolf die Europa tussen 22 en 28 juni 2026 trof naar schatting 20.390 mensen het leven gekost. De grootste klappen vielen in Frankrijk, waar zo’n 5.210 mensen zijn overleden, en in Duitsland (4.543), Spanje (3.163) en Italië (2.709).
Die aantallen liggen aanzienlijk hoger dan de officiële cijfers die tot nu toe zijn bekendgemaakt, maar dat verschil is te verwachten. Het kost immers veel tijd om sterftegegevens te verzamelen en te analyseren.
Doodsoorzaak onbekend
‘Dit aantal is een schatting op basis van een model, geen definitieve telling’, zegt gezondheidswetenschapper Raquel Nunes van de Universiteit van Warwick in het Verenigd Koninkrijk. ‘Het zal nog enkele maanden duren voordat de werkelijke sterftecijfers bekend zijn, onder meer doordat hitte zelden als doodsoorzaak op een overlijdensakte wordt vermeld.’
Het hoofd van de Wereldgezondsheidorganisatie, Tedros Adhanom Ghebreyesus, zei op 28 juni dat er tot dan toe meer dan 1.300 extra sterfgevallen waren gemeld. Dat cijfer was grotendeels gebaseerd op een verklaring van Public Health France, waarin werd gesproken van zo’n 1.000 meer sterfgevallen dan verwacht tussen 24 en 26 juni.
Diezelfde verklaring maakte echter duidelijk dat het om een onvolledig beeld gaat. De cijfers zijn afkomstig uit een geautomatiseerd systeem voor overlijdensregistratie dat slechts een deel van alle sterfgevallen omvat: 80 procent van de sterfgevallen in ziekenhuizen, 45 procent van de sterfgevallen in verpleeghuizen en andere langdurige zorginstellingen, en slechts 25 procent van de sterfgevallen thuis. ‘Het uiteindelijke aantal sterftegevallen zal daarom hoger uitvallen dan deze eerste cijfers doen vermoeden’, staat in de verklaring.
Airconditioning
Toch denken andere experts dat Callahan de aantallen mogelijk overschat. ‘Twintigduizend in één week lijkt erg hoog’, zegt klimaatwetenschapper Dann Mitchell van de Universiteit van Bristol in het Verenigd Koninkrijk. ‘We zouden dieper in de details van het model moeten duiken om daar meer zekerheid over te krijgen.’
Hoewel epidemioloog Marcin Walkowiak van de Poznań-universiteit in Polen de methode van Callahan degelijk vindt, ligt het grootste probleem volgens hem bij de gebruikte gegevens. Callahan baseerde zijn berekening van de relatie tussen hitte en sterfte op data uit de periode 2015 tot 2019. Maar uit onderzoek van Walkowiaks team blijkt dat mensen nu mogelijk minder kwetsbaar zijn voor de hitte door aanpassingen die sindsdien hebben plaatsgevonden, zoals een grotere beschikbaarheid van airconditioning. Walkowiak schat dat het werkelijke aantal sterfgevallen daarom rond de 15.000 ligt.
Breder beeld
Callahan blijft bij zijn standpunt. ‘Er is geen sterk bewijs dat de relatie tussen temperatuur en sterfte in de loop der tijd ingrijpend is veranderd’, zegt hij. ‘Het is daarom niet vanzelfsprekend dat de situatie nu anders is dan tien jaar geleden.’
‘Over het algemeen zien we dat onze schattingen hogere aantallen opleveren dan directe meldingen uit de praktijk’, gaat hij verder. ‘Dat komt doordat zulke directe registraties vaak mensen missen die wel door de hitte overlijden, maar bij wie niet meteen duidelijk is dat hitte de oorzaak was.’
Walkowiak wijst er echter op dat Callahan in zijn berekening geen rekening heeft gehouden met het feit dat hittegolven met dezelfde temperatuur aan het begin van de zomer dodelijker zijn dan aan het einde van de zomer: ‘Aan het einde van de zomer is een deel van de meest kwetsbare groep al overleden.’
Aan de andere kant merkt Mitchell op dat Callahans methode alleen kijkt naar de directe sterfgevallen. Mensen kunnen ook overlijden door de impact van hitte op langere termijn. Hete dagen kunnen bijvoorbeeld leiden tot meer huiselijk geweld, meer zelfdodingen en nierfalen. ‘De gevolgen van hitte op onze gezondheid verschillen sterk en zijn ook afhankelijk van de tijdschaal waarop je kijkt’, zegt hij.
Maatregelen
Volgens Nunes is het vooral belangrijk dat we voorkomen dat er nog meer mensen overlijden nu hittegolven extremer worden. ‘De boodschap is duidelijk: hitte is het dodelijkste weerrisico waarmee we te maken hebben, en het merendeel van deze sterfgevallen kan worden voorkomen’, zegt ze.
‘We zijn inmiddels in staat om deze gebeurtenissen behoorlijk nauwkeurig te voorspellen. Wat nog ontbreekt, zijn goed georganiseerde systemen – bijvoorbeeld binnen de gezondheidszorg, huisvesting, sociale ondersteuning en het vervoer – die daadwerkelijk bescherming bieden. Onze maatregelen om ons aan te passen aan het veranderende klimaat houden geen gelijke tred met de risico’s.’
Geef een reactie