De weg kwijtraken op een festivalterrein overkomt de meeste festivalbezoekers weleens, maar dit jaar kunnen Lowlandsbezoekers hun richtingsgevoel extra op de proef stellen in de Space Maze.
Het Space Maze-onderzoek staat onder leiding van hoofdonderzoeker en neuropsycholoog Ineke van der Ham van de Universiteit Leiden en TU Delft. Samen met haar team onderzoekt ze hoe mensen navigeren, ruimtelijke informatie verwerken en waarom sommige mensen daar beter in zijn dan anderen.
Niet voor iedereen vanzelfsprekend
Voor de meeste mensen voelt navigeren vanzelfsprekend. We onthouden routes, gebruiken herkenningspunten en vormen ongemerkt een mentale plattegrond van onze omgeving. Toch werkt dat niet bij iedereen zo.
Sommige mensen ervaren grote moeite met ruimtelijke oriëntatie en navigatie. Dit verschijnsel staat bekend als atopia, een relatief onbekende cognitieve aandoening waarbij mensen moeite hebben om hun weg te vinden.
‘Je kunt het vergelijken met dyslexie’, vertelt Van der Ham. ‘Veel mensen denken dat de weg vinden iets is wat iedereen gewoon zou moeten kunnen. Maar sommige mensen verwerken al vanaf hun geboorte ruimtelijke informatie op een andere manier, waardoor zelfstandig navigeren erg lastig wordt.’
Naar schatting heeft vijf tot zeven procent van de Nederlanders kenmerken van atopia. Dat betekent dat ongeveer één op de twintig mensen aanzienlijke moeite heeft met zelfstandig navigeren.
‘De mensen met atopia die wij spreken krijgen regelmatig te horen dat ze lui, onoplettend of zelfs dom zijn’, vertelt Van der Ham. ‘Terwijl er vaak sprake is van een fundamenteel andere manier waarop hun hersenen ruimtelijke informatie verwerken.’
Navigeren op onbekend terrein
Hoewel onderzoekers steeds meer weten over atopia, is nog niet goed bekend waarom sommige mensen veel beter navigeren dan anderen. En juist voor het beantwoorden van die vraag biedt Lowlands een unieke kans.
‘Wij willen onderzoeken hoe mensen van allerlei leeftijden en achtergronden hun omgeving in zich opnemen en een mentale plattegrond opbouwen’, legt Van der Ham uit. Een festivalterrein blijkt daarvoor een ideale onderzoeksomgeving. Bezoekers bevinden zich in een onbekende omgeving, moeten voortdurend hun weg vinden en kunnen direct worden getest op hun oriëntatievermogen. ‘We kunnen deelnemers bijvoorbeeld vragen waar de ingang van het terrein ligt. Zulke opdrachten werken hier ontzettend goed.’
Met duizenden festivalbezoekers op één plek hopen de onderzoekers meer inzicht te krijgen in de grote verschillen in navigatievermogen tussen mensen. Die kennis kan uiteindelijk bijdragen aan betere diagnostiek, hulpmiddelen en trainingen voor mensen met atopia.
Space Maze
Om die kennis te verzamelen, ontwikkelde het onderzoeksteam de Space Maze: een doolhof met een ruimtethema waarin bezoekers hun navigatievaardigheden op de proef stellen.
De ervaring begint met een korte opdracht die deelnemers bewust desoriënteert. Daarna betreden zij de Space Maze, waar ze routes moeten leren, herkenningspunten moeten onthouden en voortdurend allerlei informatie uit hun omgeving moeten gebruiken.
Na afloop tekenen deelnemers uit hun hoofd de route die ze hebben afgelegd. Zo kunnen onderzoekers beoordelen hoe goed hun mentale kaart overeenkomt met de werkelijkheid. Tot slot wacht nog een laatste uitdaging: kunnen zij vanaf hun huidige locatie aanwijzen waar de ingang van Lowlands is?
‘Het is leuk, maar ook best pittig’, zegt Van der Ham. ‘Mensen ontdekken vaak in dit soort onderzoeksopstellingen dat hun richtingsgevoel minder vanzelfsprekend is dan ze dachten. Ze worden echt aan het denken gezet over hoe ze zich oriënteren.’
Meer dan een test
Naast het verzamelen van data willen de onderzoekers op Lowlands ook meer bekendheid geven aan atopia. Het onderzoek maakt deel uit van een breder project rondom bewustwording van navigatieproblemen. Sinds vorig jaar bestaat ook de organisatie De Weg Kwijt, die aandacht vraagt voor mensen die moeite hebben met navigeren.
Dat die aandacht hard nodig is, merkten de onderzoekers al tijdens eerder onderzoek op een kinderfestival. ‘Bij sommige mensen viel er een kwartje’, vertelt Van der Ham. ‘Ze herkenden zich in de kenmerken van atopia en ontdekten dat hun moeite met navigeren misschien niet komt doordat ze onoplettend zijn.’
Voor sommige deelnemers kan het onderzoek daardoor meer opleveren dan alleen een leuke uitdaging. Tijdens het onderzoek is er ruimte om vragen te stellen aan experts, ervaringen te delen en persoonlijke navigatietips te krijgen. Voor de onderzoekscontainer komt bovendien een informatiemuur waar bezoekers meer kunnen leren over atopia en hoe zij mensen met navigatieproblemen kunnen ondersteunen.
Door mee te doen aan de Space Maze help je onderzoekers dus niet alleen beter te begrijpen waarom mensen zo verschillend navigeren, maar draag je ook bij aan meer begrip en bewustwording rondom atopia.
Elk jaar vinden er wetenschappelijke onderzoeken plaats op muziekfestival Lowlands. New Scientist is partner van Lowlands Science. Wij delen van tevoren wat er gaat gebeuren, en waar je als festivalbezoeker allemaal aan mee kunt doen. Lowlands 2026 vindt plaats op 21, 22 en 23 augustus.
Geef een reactie