Fossielen van de wormachtige Spriggina floundersi leveren het oudste bewijs dat dieren een voorkeur hadden voor één kant van hun lichaam. Dat is een kenmerk van het zenuwstelsel dat we herkennen in onze eigen rechts- en linkshandigheid.
Een 555 miljoen jaar oude worm had een duidelijke voorkeur voor rechtsaf slaan. Mogelijk is dat het oudste bekende voorbeeld van een organisme dat een voorkeur had voor links of rechts.
Hoewel deze wormen geen ledematen hadden en dus niet links- of rechtshandig waren zoals wij dat zijn, wijst een voorkeur voor de ene kant boven de andere op een ver ontwikkeld zenuwstelsel.
Die links-rechtsvoorkeur komt ook nu nog voor bij vrij levende, bewegende dieren. Maar tot deze ontdekking gingen wetenschappers ervan uit dat zo’n voorkeur pas was ontstaan tijdens het Cambrium, dat ongeveer 541 miljoen jaar geleden begon.
Fossielen wormen
Paleontoloog Scott Evans van het Amerikaanse Natuurhistorisch Museum in New York en zijn collega’s analyseerden honderd fossielen van Spriggina floundersi, een klein, plat wormachtig dier. De fossielen werden de afgelopen decennia gevonden in Zuid-Australië.
De dieren leefden tijdens het Ediacarium, de geologische periode waarin meercellig leven voor het eerst op grote schaal voorkwam. Die periode ging vooraf aan de Cambrische explosie, waarin de diversiteit aan dieren sterk toenam en veel van de huidige diergroepen voor het eerst verschenen.
De wormachtige leefde in wat zo’n 555 miljoen jaar geleden een ondiepe zee was. Vermoedelijk zocht het dier naar voedsel op of vlak boven de zeebodem en bewoog het zich voort door zich kronkelend naar links of naar rechts te verplaatsen.
Voorkeur voor rechts
‘We hebben ongeveer vijftig exemplaren van Spriggina die duidelijk gebogen zijn’, zegt Evans. Van de fossielen wormen zijn er twee keer zoveel naar links gebogen als naar rechts. Omdat de fossielen spiegelafdrukken van de dieren zijn – ontstaan toen stormen ze onder een laag zand begroeven – betekent dit dat de dieren zelf juist vaker naar rechts bogen.
‘Dat verschil is statistisch significant en komt overeen met wat biologen zien wanneer ze de links-rechtsvoorkeur van moderne dieren onderzoeken’, zegt Evans. ‘Sommige exemplaren vertonen meerdere bochten, zowel naar links als naar rechts. Dat wijst erop dat ze beide kanten op konden bewegen. Ook dat is logisch, want anders zou een dier alleen maar rondjes kunnen draaien.’
Hoewel de meeste fossielen een voorkeur voor rechts leken te hebben, is volgens Evans niet vast te stellen of sommige dieren juist een voorkeur voor links hadden. ‘Vergelijk het met een foto van honderd mensen die met één hand zwaaien. Je kunt waarschijnlijk vaststellen dat meer mensen met hun rechterhand zwaaien, maar je kunt daaruit niet afleiden wie rechts- of linkshandig is.’
Voortbouwen
Volgens Evans laten dit soort ontdekkingen zien dat veel eigenschappen die tegenwoordig kenmerkend zijn voor uiteenlopende diergroepen – zoals het vermogen om zich voort te bewegen, een tweezijdig symmetrische lichaamsbouw en een links-rechtsvoorkeur – al tijdens het Ediacarium zijn ontstaan.
Tijdens het Cambrium gebruikten organismen die evolutionaire basis om zich verder te ontwikkelen, waardoor ze steeds complexer werden. Zo ontwikkelden sommige dieren poten, waardoor ze zich efficiënter konden voortbewegen, en ze steeds meer gingen lijken op de grote diergroepen die we nu kennen.
‘Dat is bijzonder, want het suggereert dat de Cambrische explosie weliswaar een cruciale periode in de evolutie van dieren was, maar dat die organismen niet zomaar uit het niets verschenen’, zegt Evans. ‘Ze bouwden voort op de fundamenten die al in het Ediacarium waren gelegd.’
‘Het aantreffen van een links-rechtsvoorkeur – of welke functionele asymmetrie dan ook – zo diep in het fossielenarchief levert belangrijke en fascinerende inzichten op over de evolutie van dit soort gedrag. Het laat zien hoe ver de oorsprong ervan teruggaat in de tijd’, zegt paleontoloog Russell Bicknell van de Flinders-universiteit in het Australische Adelaide.
Geef een reactie