Presenteren voor een publiek is een garantie voor spanning in je lichaam. Dat is precies wat stressonderzoekers van de VU dit jaar willen uitlokken bij Lowlandsbezoekers, om zo hun mentale en lichamelijke reacties op stress te meten.
Stresswetenschappers nodigen bezoekers van Lowlands dit jaar uit om een korte presentatie te komen geven voor een publiek. En niet zomaar een presentatie, maar eentje over een willekeurig onderwerp, zonder dat je de tijd krijgt om je voor te bereiden. Tijdens deze zogeheten Stressroulette meten de onderzoekers op verschillende manieren wat er in je lijf en je hoofd gebeurt: voor, tijdens én na het moment van de waarheid.
‘Als je te veel stress hebt, kun je daar zowel fysiek als mentaal ziek van worden’, zegt biologisch psycholoog Martin Gevonden van de VU Amsterdam. ‘Hartklachten en burn-out zijn daar de bekendste voorbeelden van, maar dat zijn zeker niet de enige. En wij willen begrijpen welke veranderingen in het brein en lichaam tot gezondheidsklachten kunnen leiden.’
Met ‘wij’ bedoelt Gevonden de onderzoekers van het Stress in Action-consortium. Dat is een samenwerking tussen vijf Nederlandse universiteiten en twee academische ziekenhuizen, opgericht om de impact van dagelijkse stress op onze gezondheid te achterhalen. Zo storten ze zich onder andere op de vragen: waarom is de één kwetsbaarder voor stressgerelateerde klachten dan de ander, en hoe kunnen we beter met dagelijkse stress omgaan?
Presentatiedruk
Wie het spannend vindt om te presenteren, is in ieder geval geen uitzondering. Bijna iedereen die voor een publiek moet spreken verraadt op zijn eigen manier dat zijn lichaam zich voorbereidt op een vecht- of vluchtprestatie – ook al vecht of vlucht je niet echt. Je krijg je het bijvoorbeeld wat warmer, voelt je hart sneller kloppen of je krijgt een droge mond.
Van dat gegeven maakt de wetenschap graag gebruik. ‘Waar je gestrest van raakt is heel persoonlijk’, zegt Gevonden. ‘Maar we zijn stuk voor stuk sociale wezens die nadenken over wat anderen van ons vinden. Mensen op een podium zetten is daarom de betrouwbaarste manier om stress experimenteel te onderzoeken – zonder mensen al te veel te kwellen.’
Het voordeel van Lowlands is dat mensen zich hier veel meer gedragen zoals in hun dagelijks leven dan in een lab, voegt Gevonden toe. ‘Een spreekbeurt houden in het openbaar, voor vrienden en andere festivalbezoekers, is bovendien een stuk spannender dan een besloten presentatie geven voor een willekeurig clubje wetenschappers.’
Van spanningsopbouw tot herstel
Deelnemers mogen eerst aan een Stressroulette-rad draaien dat het onderwerp van hun stressspreekbeurt bepaalt. Dan is het improvisatietijd: ze moeten een presentatie van twee minuten geven, met dia’s die de onderzoekers al hebben voorbereid en elkaar automatisch opvolgen. Na dit adrenalineshotje mogen ze even bijkomen in de comfortabel ingerichte ‘herstelhoek’.
Tijdens alle drie de fases van deze Stressroulette – spanningsopbouw, het actiemoment en herstel – meet het onderzoeksteam verschillende veranderingen in de activiteit van het autonome zenuwstelsel. ‘Dat is het deel van je stresssysteem dat je organen aanstuurt om in actie te komen’, zegt Gevonden.
Zo gebruiken ze een meetkastje op de borst om de hartslag- en ademhalingspatronen van deelnemers te meten. ‘Die kunnen we gelijk visualiseren in een grafiek, die toeschouwers van de spreekbeurt live zullen zien op een scherm tijdens de presentatie’, zegt hij. ‘Ook knippen we vooraf een heel klein stukje haar af dat recent uit de schedel is gegroeid. Daarin kunnen we de opbouw van cortisol – een belangrijk stresshormoon – terugzien van de afgelopen maand.’ Dat geeft ze een beeld van wat je basisniveau aan cortisol is geweest.
Gevonden verwacht dat mensen met meer cortisolopbouw in hun haar meer gestrest zijn geweest in de afgelopen weken. ‘Dat zal waarschijnlijk ook invloed hebben op hoe relaxed ze zijn wanneer ze hun presentatie houden’, zegt hij.
Stressinterventie
Maar stress is niet alleen een kwestie van hartslagritmes en cortisol; het bepaalt ook wat je denkt en hoe je in je vel zit. Daarom is het net zo belangrijk om deelnemers te vragen hoe ze zich voelden in de afgelopen maand en tijdens de presentatie, maar ook naar hoe ze normaliter met stress omgaan.
Die laatste vraag valt binnen het onderzoeksdomein van psycholoog Kiera Drake van de Rijksuniversiteit Groningen, die het Lowlandsonderzoek mede heeft opgezet. Zij biedt deelnemers aan het eind van de Stressroulette de kans om zich aan te melden voor een stressinterventie ná Lowlands, waarbij je samen met stressonderzoekers ‘een gepersonaliseerd actieplan maakt voor toekomstige stressmomenten’, zegt Drake.
‘Die interventie is niet bedoeld om mensen te vertellen wat ze moeten doen, maar om ze na te laten denken over wat hen stress bezorgt en wat hiertegen kan helpen’, zegt ze. Mocht het leven dus nog veel spreekbeurten of andere cortisolverhogende situaties voor je in petto hebben, dan kun je die voortaan bewuster en beter voorbereid aangaan.
Elk jaar vinden er wetenschappelijke onderzoeken plaats op muziekfestival Lowlands. New Scientist is partner van Lowlands Science. Wij delen van tevoren wat er gaat gebeuren, en waar je als festivalbezoeker allemaal aan mee kunt doen. Lowlands 2026 vindt plaats op 21, 22 en 23 augustus.
Geef een reactie