Een ventilator kan je juist warmer maken in plaats van koeler. Bij welke temperatuur dat gebeurt, hangt af van verschillende factoren, waaronder je leeftijd en de luchtvochtigheid.
Nu Europa gebukt gaat onder een extreme hittegolf en er al sterfgevallen zijn gemeld, is koel blijven niet alleen een kwestie van comfort – voor sommigen van ons is het een kwestie van leven of dood. Veel mensen zijn daarvoor afhankelijk van een ventilator in plaats van airconditioning. Daarom is het belangrijk om te weten dat een ventilator bij oplopende temperaturen van een verkoelend hulpmiddel kan veranderen in een bron van extra warmte.
Maar wanneer is het dan té warm? De Britse overheid waarschuwt bijvoorbeeld dat ventilatoren boven de 35 graden Celsius niet langer beschermen tegen hitteproblemen. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt 40 graden als het omslagpunt waarop een ventilator eerder verwarmt dan verkoelt. Sommige onderzoeken komen uit op lagere of juist hogere temperaturen. De werkelijkheid is dat er geen eenvoudig antwoord bestaat, omdat meerdere factoren een rol spelen.
Het effect van zweten
Het belangrijkste is dat je naarmate je ouder wordt minder goed kunt zweten. Daardoor is een ventilator voor ouderen al bij een lagere temperatuur zinloos. Dat effect kun je deels compenseren door jezelf nat te sprayen of natte kleding te dragen.
Als we niet zouden zweten, zou de situatie heel eenvoudig zijn. De temperatuur van onze huid ligt in de schaduw meestal tussen de 35 en 37 graden Celsius. Is de lucht koeler dan onze huid, dan stroomt warmte van ons lichaam naar de lucht en koelen we af. Is de lucht juist warmer dan onze huid, dan neemt ons lichaam warmte op uit de omgeving. Een ventilator versnelt die warmte-uitwisseling, ongeacht de richting.
Daarom werd vroeger vaak aangenomen dat 35 graden de grens is waarop een ventilator niet meer verkoelt, zegt bioloog George Havenith van de Loughborough-universiteit in het Verenigd Koninkrijk. Maar daarbij werd geen rekening gehouden met verdampingskoeling.
Het verdampen van water, meestal zweet, neemt veel warmte mee van de huid naar de lucht. Daardoor kunnen we ook afkoelen als de luchttemperatuur hoger is dan de huidtemperatuur. Toch zorgt een ventilator niet altijd voor de benodigde extra verkoeling: dat hangt af van hoe droog of vochtig de lucht is.
Luchtvochtigheid
Is de lucht zeer droog, dan kan zweet net zo snel verdampen als het wordt geproduceerd. In dat geval helpt een ventilator niet, omdat de verdamping niet verder kan toenemen. De bewegende lucht brengt dan juist extra warmte naar de huid. Modellen en experimenten laten bijvoorbeeld zien dat een ventilator je bij een luchtvochtigheid van 15 procent en een temperatuur van 45 graden Celsius vrijwel zeker warmer maakt.
Naarmate de luchtvochtigheid stijgt, verloopt de verdamping juist trager, omdat de lucht dan al veel vocht bevat. Wanneer het zweet letterlijk van je afdruipt, dan produceer je meer zweet dan kan verdampen. Onder die omstandigheden kan een ventilator juist wél helpen.
Zo kan een ventilator bij een luchtvochtigheid tot ongeveer 60 procent en een temperatuur van 38 graden Celsius nog steeds verkoelend werken. Maar als de lucht nóg vochtiger wordt, vertraagt de verdamping uiteindelijk zo sterk dat ook een ventilator niet meer helpt. ‘Het hangt dus af van de luchtvochtigheid’, zegt Havenith. ‘Daarom kijken onderzoekers vaak naar het klimaat in verschillende landen.’
Leeftijd
Leeftijd is de andere grote factor. Naarmate we ouder worden, dalen onze lichaams- en huidtemperatuur vaak iets. Bovendien beginnen we later met zweten en produceren we minder zweet. Daardoor verschuift het omslagpunt waarop een ventilator ons bij een bepaalde luchtvochtigheid juist opwarmt naar een lagere temperatuur.
Ook in dat geval kan het helpen om natte kleding te dragen of jezelf met water te besproeien. Dat kan bovendien het zweten verminderen en daarmee de kans op uitdroging verkleinen.
Tot slot spelen er nog veel andere factoren mee, zoals de kleding die je draagt en of je lichaam gewend is aan hoge temperaturen. Maar de belangrijkste conclusie is dat tijdens een hittegolf de temperatuur in je huis gemakkelijk het punt kan overstijgen waarop een ventilator nog zinvol is – zelfs als je jezelf nat houdt.
‘Op dat moment moet je waarschijnlijk je huis verlaten en een koelere plek opzoeken’, zegt Havenith. ‘Want dan is de situatie echt zorgwekkend.’
Geef een reactie