In een grot in Belize zijn tanden gevonden van tientallen vooraanstaande Maya’s die elders begraven lagen. Deze vondst kan wijzen op een ritueel dat bedoeld was om de overledenen te verzekeren van een goede reis naar de onderwereld.
De Maya’s bewaarden de tanden van enkele belangrijke leden van hun gemeenschap in een grot ver van hun graven. Mogelijk deden ze dit om hun voorouders te vereren, of om ervoor te zorgen dat ze de onderwereld zouden bereiken.
Tijdens de klassieke periode (250 tot 900 n.Chr.) leefden Maya-gemeenschappen in steden in het gebied dat nu het zuiden van Mexico, Guatemala, Belize en het noorden van Honduras beslaat. De gemeenschappen spraken verschillende talen, maar waren verenigd door politiek en religie. Daarbij waren stambomen en rituelen belangrijk om te bepalen wie er macht had. Omdat de doden hierbij een essentiële rol speelden, bewaarden de levenden de stoffelijke resten van hun familieleden vaak in de buurt, bijvoorbeeld onder de vloer of in de muren van hun huis.
Bijzondere begraafplaats
Het team van bioloog Esther Brielle van de Harvard-universiteit onderzocht overblijfselen uit verschillende begraafplaatsen in Belize uit de klassieke periode. Ze wilden nagaan hoe begraven personen aan elkaar verwant waren. Om dat te onderzoeken, bekeek het team de genetische gegevens. Ook bepaalden de biologen met behulp van koolstofdatering wanneer elke persoon leefde.
De onderzoekers stelden vast dat de 341 monsters die ze onderzochten afkomstig waren van 107 verschillende individuen. Van 24 van deze individuen vonden ze skeletresten op twee plaatsen: in de Plaza-grafkamer, onder een huis op het Maya-terrein dat bekendstaat als Muklebal Tzul, en in de Bats’ub-grot. Deze grot ligt 26,5 kilometer verderop, aan de andere kant van een gebergte.
In de grot lagen in totaal 226 tanden van ten minste 24 mensen, opgesteld naast het lichaam van een volwassen vrouw. Op de plek van haar hoofd lag geen schedel, maar een deel van een vat met daarin een enkele kraal van jade.
Naast haar bekken lagen stukjes van een schedel, mogelijk van de vrouw zelf, en onderkaken zonder tanden. Er lagen op die plek ook veel tanden en een omgekeerde kom met daarin vijf cacaobonen. Tot slot lag er een oranje schaal, versierd met een mythisch wezen dat lijkt op een kruising tussen een kolibrie en een slang.
Verzonnen relaties
Uit de DNA-analyse bleek dat de vrouw de voorouder was van sommige mensen die in de Plaza-grafkamer lagen. De grafgiften wijzen erop dat zij zelf ook van hoge afkomst was, stellen Brielle en haar collega’s.
Het zou kunnen dat andere vooraanstaande leden van de gemeenschap deden alsof zij hun voorouder was om hun status te bevestigen, zegt archeoloog Mirko De Tomassi van de Ludwig-Maximilians-universiteit in het Duitse München. ‘Ze verbonden zich biologisch of ideologisch met een voorouder om meer macht te krijgen’, zegt hij.
Mond van de onderwereld
Uit de genetische gegevens blijkt dat alleen de elite van de samenleving in Muklebal Tzul tanden naar de grotten bracht. ‘Grotten waren heilige plaatsen omdat ze de toegang vormden tot de onderwereld: Xibalba’, zegt antropoloog Angelina Locker van de Vanderbilt-universiteit in de Verenigde Staten. Zij denkt dat misschien alleen vooraanstaande mensen deze ‘mond’ van de onderwereld mochten betreden. Deze plek diende namelijk om te communiceren met de bovennatuurlijke krachten, waarvan het Maya-volk geloofde dat ze de wereld tot leven hebben gebracht.
Leden van de hogere kringen brachten mogelijk tanden naar de grot om voorouders te vereren en ervoor te zorgen dat ze Xibalba zouden bereiken, zegt Locker. Haar onderzoek heeft aangetoond hoe de Maya’s het lichaam conceptueel verdeelden in vier componenten. Eén component noemden ze Ik’. Dit deel bevond zich in de mond en stond symbool voor de adem van de ziel.
Maïstanden
Archeoloog Asta Rand van de Nicolaus Copernicus-universiteit in het Poolse Toruń zegt dat de Maya’s misschien voor tanden hebben gekozen omdat ze lang meegaan. Daarnaast hadden tanden een belangrijke betekenis in de Maya-cultuur. Mensen bewerkten hun tanden door ze te vijlen of er edelstenen in te zetten. ‘Ik vermoed dat ze de tanden van overledenen hebben verzameld, maar tanden kunnen ook tijdens het leven uitvallen of worden getrokken. Het is dus ook mogelijk dat sommige tanden al tijdens het leven zijn verwijderd,’ zegt ze.
Volgens Locker hielden tanden symbolisch verband met maïskorrels en met het idee van wedergeboorte. ‘Het zou voor de Maya’s een manier kunnen zijn geweest om de tanden mee te nemen en ze vervolgens in de mond van Xibalba te planten. Die persoon zou dan later kunnen reïncarneren’, zegt ze.
Wat hun redenen ook waren om de tanden in de grot te plaatsen, mensen hebben een meerdaagse tocht over ruig terrein moeten maken om dat voor elkaar te krijgen, zegt De Tomassi. Hij vergelijkt het met de Maya-traditie van pelgrimstochten naar de Heilige Cenote bij Chichén Itzá, in wat nu Mexico is, om daar kostbare voorwerpen neer te leggen.
Geef een reactie